ONORIVA REHBER · Dijital kültür
Bir içerik yalnızca iyi görünerek görevini tamamlamaz. Ses kapalıyken, küçük bir ekranda veya ekran okuyucu yardımıyla da anlaşılabilmelidir. Erişilebilirliği üretimin sonuna bırakmak yerine metin, tasarım ve çekim aşamasında düşünün. Bu rehber, yayın öncesinde uygulayabileceğiniz bir başlangıç kontrolüdür.
1. Görseldeki anlamı sözcüklere taşıyın
Alternatif metin, görseli görmeyen bir kişinin içerikteki işlevini anlamasına yardımcı olur. “Görsel” yazmak yerine anlamlı bilgiyi aktarın. Örneğin: “Pencerenin yanındaki fincanın sol tarafı aydınlık, sağ tarafı gölgede.” Görsel bir grafikse yalnızca rengini söylemeyin; gösterdiği sonucu ve gerekli sayısal bilgiyi de metinle sunun. Sadece süsleme amaçlı görsellerin alternatif metni bağlama göre boş bırakılabilir.
2. Altyazıyı bir kez daha okuyun
Otomatik altyazıları başlangıç taslağı olarak değerlendirin. Kişi adlarını, teknik terimleri ve sayıları kontrol edin. Konuşmacı değişimi ya da anlatımı anlamak için gerekli bir ses varsa bunu belirtin. Metni arka plandan ayıran bir zemin kullanın; hızlı kaybolan ve ekranı dolduran satırlardan kaçının.
3. Başlıklarla bir okuma yolu oluşturun
Ana başlığın altında mantıklı alt başlıklar kullanın. Bir başlığın görünümünü yalnızca kalın yazıyla taklit etmek yerine içerik düzenleyicisinin başlık biçimini seçin. Her paragrafta bir ana fikir anlatın. “Buraya tıkla” bağlantısı yerine “Telefonla video çekim rehberini oku” gibi hedefi açıklayan sözcükler tercih edin.
4. Renk tek başına bilgi taşımasın
Bir kontrol listesindeki doğru ve yanlış durumlarını sadece yeşil ve kırmızıyla ayırmayın; “Tamamlandı” ve “Eksik” gibi metinler ekleyin. Görsel üzerine yazı yerleştirirken yazının farklı arka planlarda kaybolup kaybolmadığını inceleyin. W3C, normal boyuttaki metinler için en az 4,5:1; büyük metinler için 3:1 kontrast oranını WCAG AA ölçütü olarak tanımlar. Bir kontrol aracının sonucu, tek başına bütün sitenin erişilebilir olduğunu göstermez.
5. Yayından önce üç farklı okuma
- Sessiz izleyin: Konuşma ve önemli sesler altyazıdan anlaşılıyor mu?
- Küçük ekranda açın: Metinler büyütüldüğünde içerik kayboluyor mu?
- Klavye ile deneyin: Bağlantılara ve düğmelere ulaşabiliyor, odağın yerini görebiliyor musunuz?
Kopyalanabilir yayın kontrolü
- Başlık içeriğin ne sunduğunu açıklıyor.
- Anlam taşıyan görseller için uygun alternatif metin var.
- Altyazılar dinlenerek kontrol edildi.
- Bilgi yalnızca renkle aktarılmıyor.
- Bağlantı metinleri hedeflerini açıklıyor.
- Mobil ekran ve klavye kontrolü yapıldı.
Kaynak: W3C WAI — Writing for Web Accessibility ve WCAG 2.2 — Contrast (Minimum). Kontrol tarihi: 31 Ekim 2026.